In deze sectie Speelveld van sport- en beweegbeleid: Belangrijke actoren en stakeholders
Voor (startende) beleidsadviseurs sport is het essentieel om de context van lokaal sport- en beweegbeleid goed te begrijpen. Dit beleid wordt namelijk beïnvloed door een breed scala aan partijen binnen de sportsector. Aangezien sport ook wordt ingezet als middel voor maatschappelijke doelstellingen, zijn er ook actoren buiten de sport die invloed uitoefenen op het sport- en beweegbeleid. Het is aan de beleidsadviseur sport om hier goed van op de hoogte te zijn en het beleid hier flexibel op in te richten.
In dit artikel krijg je inzicht in de verschillende organisaties en actoren die betrokken zijn bij het vormgeven van lokaal sportbeleid. Je leest over zowel sportorganisaties als niet-sportorganisaties die bijdragen aan het beweeg- en sportaanbod, en hoe zij samen de sport- en beweeginfrastructuur in Nederland ondersteunen en beïnvloeden. Daarnaast wordt de rol van de overheid, belangenbehartigers en andere partijen besproken, zodat je als beleidsadviseur een helder overzicht hebt van het complexe speelveld waarin je werkt.
Hoofdindeling organisaties sportwereld
Er zijn talloze voorzieningen en instellingen die het mogelijk maken dat inwoners in Nederland kunnen genieten van sporten en bewegen. Het sporten en bewegen kan zowel op een actieve als passieve manier plaatsvinden.
Een groot deel van de Nederlandse bevolking maakt gebruik van georganiseerd sport- en beweegaanbod, zoals sportverenigingen, sportscholen en sportevenementen. Daarnaast sporten veel mensen in ongeorganiseerd verband, bijvoorbeeld door hardlopen op straat, fietsen, wandelen, skaten in een park of op een pleintje.
Organisaties in de Nederlandse sportwereld kunnen grofweg in twee hoofdgroepen ingedeeld worden:
- Sportorganisaties en
- Niet-sportorganisaties met sport als middel.
Het sporten en bewegen in ongeorganiseerd verband wordt hier dus buiten beschouwing gelaten.
Sportorganisaties
Sportorganisaties richten zich op het aanbieden van sport- en beweegactiviteiten. Dit omvat bijvoorbeeld sportverenigingen, sportscholen, dansscholen en sportbonden. Deze groep is verder te verdelen in non-profit sportorganisaties en commerciële sportorganisaties.
Niet-sportorganisaties met sport als middel
Naast de organisaties die sport- en beweegactiviteiten aanbieden, zijn er ook organisaties die producten of diensten aan de sport leveren, zonder direct betrokken te zijn bij de activiteiten zelf. Dit worden niet-sportorganisaties met sport als middel genoemd. Ook hier kan een onderscheid worden gemaakt tussen non-profit en commerciële organisaties.
Organisatie van de Nederlandse Sportwereld schematisch
| Sportorganisaties | Voorbeeld |
| Non-profit | VerenigingssportSportevenementen |
| Commercieel | Commerciële sport- en beweegaanbieders |
| Commerciële sportevenementen |
| Niet-sportorganisaties | Voorbeeld |
| Non-profit | Sportoverheden- SportaccommodatiesBelangenbehartigers sportDienstverleners sportIdeële sportorganisatiesOpleidingen sport en bewegen |
| Commercieel | Commerciële dienstverleners in de sportSportgoederenindustrie en -handelCommerciële sportaccommodatiesSportmediaSportreizenbranche |
Sportorganisaties non-profit
Nederland heeft een unieke en veelzijdige structuur van sportverenigingen, sportbonden en de sportkoepel NOC*NSF. Deze sector staat bekend als de (niet-commerciële) georganiseerde sport in Nederland. Naast nationale organisaties bestaan er ook internationale sportorganisaties, zoals het Internationaal Olympisch Comité (IOC) en het Internationaal Paralympisch Comité (IPC).
Deze organisaties maken sportbeoefening mogelijk door verschillende competities en evenementen te organiseren. Het kenmerk van deze organisaties is dat ze geen winstoogmerk hebben; veel werk wordt verricht door vrijwilligers, hoewel grotere organisaties vaak professionals in dienst hebben.
NOC*NSF en de sportbonden
De nationale sportkoepel NOC*NSF staat aan het hoofd van de georganiseerde sport in Nederland. 77 sportbonden zijn aangesloten bij deze sportkoepel. NOC*NSF speelt een cruciale rol in de organisatie van breedtesport en ondersteunt ook topsport, onder meer door de uitzending van sporters naar de Olympische en Paralympische Spelen.
De sportbonden zijn verantwoordelijk voor specifieke sporten en hebben samen meer dan 5,2 miljoen leden die actief zijn bij ongeveer 23.000 sportverenigingen. De grootste bond is de KNVB, met meer dan een miljoen leden, gevolgd door de sportvisserij en tennisbond.
Sportevenementen non-profit en profit
Sportevenementen vormen een belangrijk onderdeel van het sport- en beweegaanbod in Nederland. Sommige evenementen, zoals de Dam tot Damloop en de Nijmeegse Vierdaagse, worden jaarlijks aangeboden door niet-commerciële sportorganisaties. Ook worden regelmatig eenmalige evenementen georganiseerd, zoals internationale sportevenementen die in Nederland plaatsvinden.
Commerciële sportorganisaties organiseren eveneens sportevenementen, vaak met het doel om winst te maken of hun merk te versterken. Voorbeelden zijn Tata Steel Chess Tournament, de Amstel Gold Race, de ABN AMRO World Tennis Tournament. Ook de Mud Masters en Strong Viking Obstacle Run valt in de commerciële categorie.
Sportorganisaties profit
Naast de non-commerciële georganiseerde sport, bieden ook commerciële sportorganisaties sport- en beweegactiviteiten aan. Denk hierbij aan sportscholen, golfbanen, jachthavens, surfscholen, outdoorbedrijven, gesponsorde wielerploegen, commerciële schaatsteams en betaaldvoetbalclubs.
Brancheorganisaties
De fitnessbranche is een belangrijke speler in het sport- en beweegaanbod in Nederland, met ongeveer 1.600 fitnessbedrijven en 2.000 vestigingen. NL Actief is de brancheorganisatie die de belangen behartigt van de fitnessbranche (erkende en ondernemende sport- en beweegbedrijven) in Nederland. Zij zet zich in voor een actieve, gezonde leefstijl van de Nederlandse bevolking door middel van kwalitatieve en veilige fitness- en beweegprogramma’s.
Daarnaast zijn er nog veel andere brancheorganisaties voor commerciële sportaanbieders in Nederland. Denk aan de Nederlandse Golf Federatie (NGF). Zij behartigen de belangen van circa 230 golfbanen en 275 golfclubs in Nederland. Of de HISWA-RECRON, die de belangen behartigt van ruim 2.400 bedrijven uit de sector watersport en recreatie.
Platform Ondernemende Sportaanbieders
Op 18 juni 2021 is het Platform Ondernemende Sportaanbieders (POS) geformaliseerd als stichting. De POS is de koepel organisatie voor de ondernemende (commerciële) sportaanbieders. De POS brengt de verschillende sport-specifieke brancheverenigingen van de ondernemende sportaanbieders bij elkaar. Hierdoor ontstaan minder eilandjes van verschillende brancheorganisaties en staat de groep als geheel sterker.
Het samenwerkingsverband zet zich in voor belangenbehartiging, samenwerking en een sterke positie van ondernemende sportorganisaties binnen de Nederlandse sportsector. POS streeft naar een fitter en vitaler Nederland door via ondernemende sportinitiatieven meer mensen in beweging te brengen. Om dit voor elkaar te krijgen stimuleren zij door middel van lokale POS kantoren samenwerking tussen gemeenten en de ondernemende sportaanbieders.
De POS is inmiddels niet meer weg te denken uit de structuur van de sportwereld. Zij zijn vanaf 2021 een serieuze gesprekspartner voor de (rijks)overheid, NOC*NSF, Nederlandse Sportraad, VNG en VSG. Wat uiteindelijk ook heeft geresulteerd dat de POS onderdeel is geworden van de strategische alliantie van het Sportakkoord II. Steeds meer organisaties en gemeenten erkennen de kracht van de ondernemende sportaanbieders en zoeken de samenwerking op om meer mensen in beweging en gezonder te krijgen.
Lees ook het artikel:
Niet-sportorganisaties non-profit
Zoals eerder genoemd, bestaat de groep niet-sportorganisaties met sport als middel uit onder andere de (sport)overheid, sportaccommodaties, belangenbehartigers in de sport, dienstverleners, ideële sportorganisaties en opleidingen voor sport en bewegen.
Overheid en sport
De Nederlandse overheid bestaat uit drie bestuurslagen; de rijksoverheid, de provinciale overheid en de gemeentelijke overheid. Elk van deze bestuurslagen ondersteunt in meer of mindere mate het sport- en beweegaanbod in Nederland. Dit doet zij onder andere omdat sport en bewegen verschillende maatschappelijke voordelen heeft.
De overheid ziet de organisatie van het sport- en beweegaanbod als primaire taak van burgers en organisaties in het maatschappelijk domein. In dit speelveld stimuleert en faciliteert de overheid de sport- en beweegsector door middel van sportaccommodaties, subsidiemogelijkheden en bewegingsonderwijs. Daarnaast neemt de overheid de rol om de sportwereld in goede banen te leiden, door de ontwikkeling van wetgeving en regels. Gezien de toenemende gezondheidsproblemen in ons land, zien we dat de overheid meer sturend wordt binnen het sport- en beweegbeleid en streeft naar integrale beleidsaanpakken.
Rijksoverheid
Het nationale sport- en beweegbeleid coördineert het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), vaak in samenwerking met andere ministeries, zoals Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De overheid verzorgt subsidiestromen zoals de Brede regeling combinatiefuncties en het Sportakkoord, tegenwoordig onderdeel van de Brede SPUK. Hiermee wil de overheid de sport- en beweegsector versterken en sturen op (gezondheid) doelen en de samenwerking tussen sport en andere sectoren.
De Nederlandse Sportraad geeft de minister van VWS, het kabinet en parlement gevraagd en ongevraagd advies over de sport. De Nederlandse Sportraad is een onafhankelijk adviesorgaan en richt zich onder andere op het versterken van de betekenis van sport voor de samenleving. Lees op de website www.nederlandse-sportraad.nl de adviezen van de Nederlandse Sportraad.
Provinciale overheid
Provincies hebben vaak een veel kleinere rol binnen het sport- en beweegbeleid dan de rijksoverheid en gemeentelijke overheid. De rol van de provincie is vaak beperkt tot een ondersteuning- en adviesfunctie. Daarnaast stimuleren provincies door middel van subsidies regionale samenwerking op het gebied van sport(accommodaties), verduurzaming van sportaccommodaties, topsport(faciliteiten) en (top)sportevenementen. Daarnaast werken provincies aan ruimtelijke ordening en infrastructuur die sport en bewegen stimuleert, zoals wandel- en fietsroutes, natuurgebieden voor buitensport, en recreatieve voorzieningen. Wel zijn er vaak grote verschillen in het sportbeleid tussen de verschillende provincies.
Gemeentelijke overheid
Gemeente voeren het lokale sportbeleid uit. Zij ontwikkelen zelf sport- en beweegbeleid (ondersteund vanuit het rijk en provincie) en voeren dit ook uit. Een belangrijk onderdeel van dit beleid is gericht op het aanleggen, onderhouden, renoveren, vervangen en exploiteren van sportaccommodaties. Daarnaast hebben gemeenten beleid op het gebied van sportstimulering en het bereiken van maatschappelijke doelen door middel van sport en bewegen. Zie ook het artikel “Waaruit bestaat sportbeleid?”.
De Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) ondersteunt gemeenten bij de ontwikkeling en uitvoering van het lokale en regionale sportbeleid. De VSG is een landelijke vereniging van gemeenten en bedrijfspartners. Daarnaast behartigt de VSG belangen op nationaal niveau en ontsluit en ontwikkelt zij algemene en innovatieve kennis en informatie over sport en bewegen.
Lees ook het artikel:
Belangenbehartigers in de sport
Onder de niet-sportorganisaties non-profit vallen ook de belangenbehartigers voor de sport. Denk hierbij aan de Werkgevers in de Sport (WOS). Deze organisatie behartigt het brede terrein van arbeidsverhoudingen van haar leden. De leden van de WOS bestaan uit de sportbonden, landelijke, provinciale en gemeentelijke sportorganisaties en verenigingen van eigenaren van sportaccommodaties en sportscholen.
Daarnaast heb je nog de FNV Sport & Bewegen, een vakbond voor werknemers in de sport. De Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) die docenten lichamelijke opvoeding en andere betrokkenen rondom sport en school verenigt. En bijvoorbeeld de Stichting Nederlandse Sport Pers (NSP) en FGHS, de brancheorganisatie van en voor sportleveranciers.
Dienstverleners in de sport
De dienstverleners in de sport vallen ook onder de groep niet-sportorganisaties non-profit. De Dopingautoriteit is hier een voorbeeld van. Zij hebben als doel het realiseren van een dopingvrije sport in Nederland. Daarnaast bestaat het Kenniscentrum Sport & Bewegen. Zij adviseren en ondersteunen professionals en beleidsmakers in de sport bij vraagstukken rondom sport en bewegen. Een andere bekende organisatie is het Mulier Instituut. Zij zijn een onderzoeksinstelling op het gebied van sport- en bewegen en doen veel onderzoek naar het landelijk en lokale sportbeleid.
Lees ook het artikel:
Ideële sportorganisaties
Een andere groep binnen de niet-sportorganisaties non-profit zijn de ideële sportorganisaties. Deze organisaties zetten zich in om sociale doelstellingen door middel van sport te realiseren. Denk hierbij aan de organisaties Jeugdfonds Sport & Cultuur, Johan Cruyff Foundation, Fonds Gehandicaptensport, Krajicek Foundation. Deze organisaties kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het (lokale) sport- en beweegbeleid van gemeenten.
Lees ook het artikel:
Opleidingen sport en bewegen
Ook vallen de opleidingen voor sport en bewegen onder de groep niet-sportorganisaties non-profit. Met name de MBO en HBO opleidingen voor sport en bewegen zijn interessante samenwerkingspartners binnen het gemeentelijk sportbeleid. Zij kunnen een rol spelen in onderzoek en het opzetten en uitvoeren van sport- en beweeginterventies in de gemeente.
Sportaccommodaties (niet commercieel en commercieel)
Tot slot worden de niet commerciële sportaccommodaties gerekend onder de groep niet-sportorganisaties non-profit. Nederland heeft circa 20.000 sportaccommodaties. Denk aan sporthallen, sportzalen, gymzalen, voetbal- en hockeyvelden en zwembaden. Maar ook een skatepark of visplaats kan hieronder vallen. Vaak worden deze accommodaties gebruikt voor de breedtesport en actieve sportbeoefening en kennen zij geen commerciële grondslag. Een klein percentage van de sportaccommodaties is wel commercieel. Denk bijvoorbeeld aan skibanen of kijksportaccommodaties zoals GelreDome en Ahoy.
Niet-sportorganisaties profit
Er bestaan verschillende organisaties die sport als middel gebruiken om eigen doelstellingen te behalen, zonder sport zelf als activiteit in de markt te zetten. Onder deze groep valt de sportgoederenindustrie en -handel. Dit zijn bedrijven die handel drijven in sportgoederen zoals sportschoenen en -kleding. Daarnaast kan je ook denken aan sportmarketingbedrijven, sportevenementenbureau’s de sportreizenbranche en organisaties die zich richten op het produceren en verspreiden van informatie over sport (sportmedia).
Samenvatting
In dit artikel is het speelveld van de sport- en beweegsector in Nederland beschreven, met een focus op de verschillende organisaties en actoren die invloed hebben op lokaal sportbeleid. Het artikel maakt onderscheid tussen sportorganisaties en niet-sportorganisaties die sport als middel inzetten.
De sportorganisaties worden onderverdeeld in non-profit en commerciële categorieën, waaronder sportverenigingen, sportscholen, sportbonden en commerciële sportevenementen. Niet-sportorganisaties, zoals de overheid, sportaccommodaties, belangenbehartigers, dienstverleners en ideële organisaties, spelen ook een belangrijke rol in het sportbeleid.
Het artikel geeft inzicht in de complexe structuur van de sportwereld, waarin verschillende actoren samenwerken om het sport- en beweegaanbod in Nederland te realiseren en te bevorderen. Dit begrip is belangrijk om tot goed lokaal sport- en beweegbeleid te komen.
Lees ook de artikelen (interne linkjes):
Bronnen gebruikt
- Vereniging Sport en Gemeenten » Update: Hoofdlijnen Sportakkoord II getekend en wat nog volgt
- Platform ondernemende sport spreekt nu officieel woordje mee – Sport Knowhow XL
- Over POS – POS
- Home – NL Actief
- Home | Nederlandse Sportraad
- Vereniging Sport en Gemeenten
- Microsoft Word – 20170609 rapport Monitor Lokaal Sportbeleid – na redactie
- De Leeuw, J, Aussems, J, Bezooijen, B & Wijermars, J (2022), Het sportbeleid voor het HBO.
- Cobussen, S, Puyt, E & van de Ven, A (2015), Sportbeleid in Nederland.
