Wat is Sportbeleid?

Wat is sport- en beweegbeleid? Definitie, impact en maatschappelijke rol

Om het belang en de reikwijdte van sportbeleid te begrijpen, is het essentieel om te kijken naar de verschillende aspecten die het omvat. Sportbeleid is niet alleen gericht op het bevorderen van sportdeelname, maar speelt ook een rol bij het aanpakken van bredere maatschappelijke vraagstukken, zoals gezondheid, sociale cohesie en participatie. Dit artikel duikt in de kernbegrippen sport, bewegen en beleid en laat zien hoe de begrippen samenkomen in het sportbeleid.

Sport en bewegen

Sportbeleid bestaat uit twee woorden: sport en beleid. Tegenwoordig spreekt men echter steeds vaker over sport- en beweegbeleid in plaats van sportbeleid. Dit komt doordat de overheid ziet dat sport en bewegen belangrijke bijdragen kunnen leveren aan maatschappelijke vraagstukken. Denk hierbij aan mentale en lichamelijke gezondheid, sociale cohesie en participatie. Om deze reden ontwikkelen verschillende organisaties initiatieven om meer mensen aan het sporten en bewegen te krijgen.

Zowel sport als bewegen staan dus centraal in het sportbeleid. Wel is er een onderscheid tussen sport en bewegen, al is dit verschil niet altijd even eenvoudig te maken. Zo zal een voetbal- of tennisvereniging door vrijwel iedereen als sport worden gezien. Maar hoe zit het met een wandelsportvereniging? Wordt dit ook als sport beschouwd, of eerder als bewegen? En wat te denken van activiteiten in een sportschool, zoals cardio- of krachttraining? Valt dit onder sport of bewegen? Hieronder worden definities van sport en bewegen gegeven. Vervolgens wordt ingegaan op de definitie van beleid.

Definitie sport

Wanneer is een activiteit sport en wanneer is het bewegen? In de praktijk blijkt dit onderscheid niet altijd makkelijk te maken, en in de literatuur zijn er uiteenlopende definities te vinden. Hieronder worden de belangrijkste definities van sport besproken.

De sportfilosofen Tamboer en Steenbergen (2000) hanteren de volgende definitie van sport:

Sport is een vaardigheidsspel gericht op een bepaald doel, waarbij fysieke kwaliteiten worden getest en gespeeld wordt met bepaalde middelen volgens bepaalde regels. Dit alles vindt plaats binnen bepaalde geïnstitutionaliseerde kaders.

Niet iedereen kan zich vinden in deze definitie van sport. Dit komt omdat volgens deze definitie niet-fysieke spelvormen en activiteiten zonder wedstrijdkarakter buiten de sport vallen. Denk bijvoorbeeld aan wandelen, fitness, bewegingsonderwijs, schaken, recreatief zwemmen en esports. Daarom is het interessant om sport binnen het sportbeleid breder te benaderen. Dit kan met behulp van het begrip sportfamilies.

Sportfamilies

Sport kan ook worden ingedeeld op basis van kenmerken of uitgangspunten, oftewel in een ‘familie’ van verwante activiteiten. Steenbergen (2004) heeft deze sportfamilies ingedeeld in vier categorieën:

Familielid	Voorbeelden
Bewegingsvaardigheidsspelen met wedstrijdelement	Tennis, voetbal, handbal, basketbal
Vaardigheidsspelen met wedstrijdelement	Schaken, bridge, dammen, go
Bewegingsactiviteiten	Wandelen, fietsen, fitness, dansen
Speelse bewegingsvaardigheden	Freerunnen, streetdance, parasailen

Of een activiteit als sport wordt gezien, is ook tijd- en plaatsgebonden. Zo worden er regelmatig nieuwe sporten op de Olympische Spelen geïntroduceerd. Breakdance kan bijvoorbeeld zowel als speelse bewegingsvaardigheid als sport worden beschouwd.

Ruime definitie sport

Zoals hierboven geschetst, wordt er door mensen op veel verschillende manieren naar sport gekeken. Voor het sportbeleid is het dan ook niet wenselijk om een te nauwe definitie van sport te hanteren. Voor een optimaal sportbeleid benut je alle vormen van sport en bewegen. Zo hanteert de Nederlandse Sportraad de volgende brede definitie van sport:

Met ‘sport’ worden alle sport-, spel- en beweegactiviteiten bedoeld die door inwoners van Nederland zelf als ‘sportactiviteit’ worden gezien.

In deze definitie worden spel- en beweegactiviteiten nadrukkelijk betrokken bij sport. Dit vraagt om een diepere blik op het begrip bewegen binnen de context van het sportbeleid.

Definitie bewegen

Sport kan alleen maximaal effect hebben binnen het sportbeleid als je alle vormen van sport en bewegen inzet. Bewegen is dan ook een essentieel onderdeel binnen het sportbeleid van de overheid. Wat bedoelt men met het begrip bewegen? En wat onderscheidt bewegen van sport? Hieronder de definitie van bewegen in de context van sport- en beweegbeleid:

Met ‘bewegen’ worden activiteiten bedoeld waarbij men zich verplaatsend beweegt met een sportief doel. Dit kan met of zonder competitie-element.

Met verplaatsend bewegen bedoelen we dat men zich in ruimtelijke zin verplaatst, bijvoorbeeld door te wandelen, roeien, fietsen of schaatsen. Bij sportief bewegen worden lichamelijke doelen gerealiseerd, zoals het vergroten van de conditie, lenigheid, kracht en fitheid. Als er geen sportief doel wordt nagestreefd, spreekt men van een asportief doel, zoals fietsen naar de supermarkt of bioscoop.

Beweegrichtlijnen

De beweegrichtlijnen zijn ontwikkeld om te bepalen of iemand voldoende beweegt voor zijn of haar gezondheid. Volwassenen voldoen aan de beweegnorm wanneer zij minstens 150 minuten per week (matig) intensief bewegen en twee keer per week bot- en spierversterkende oefeningen doen. Kinderen moeten minstens een uur per dag (matig) intensief bewegen en driemaal per week bot- en spierversterkende oefeningen doen. Deze richtlijnen vormen een belangrijk beleidsinstrument. Beleidsmakers gebruiken ze om interventies te ontwerpen die gezond beweeggedrag stimuleren. Bijvoorbeeld door het opzetten van campagnes, beweegprogramma’s en lokale initiatieven gericht op specifieke doelgroepen.

Definitie beleid

Sport- en beweegbeleid is een samenstelling van de woorden sport, bewegen en beleid. De definities van sport en bewegen zijn hierboven uiteengezet. Nu lichten we het woord beleid toe. Als je ‘iets met beleid doet’, betekent dit dat je ‘iets voorzichtig, bedachtzaam of in overleg doet’. Er is een bepaalde aanpak nodig om een doel te bereiken. Daarnaast verwijst beleid naar de manier waarop iets wordt geregeld en geleid – een richting om een doel te bereiken. Hoogerwerf en Herweijer (2008) hanteren de volgende definitie van beleid:

Het streven naar het bereiken van bepaalde doeleinden met bepaalde middelen en bepaalde tijdskeuzen.

In deze definitie staat onder andere het maken van keuzes in de tijd centraal. De keuzes richten zich op het behalen van doelen die je vooraf stelt. Om de doelstellingen te behalen, gebruik je bepaalde middelen (beleidsinstrumenten). Denk bij sportbeleid bijvoorbeeld aan activiteiten en initiatieven om het sportaanbod te verbeteren, een wervingscampagne of sportevenement. Voor deze interventies zijn vaak financiële en personele middelen nodig.

Definitie sportbeleid

In dit artikel zijn de begrippen sport en bewegen uitgelegd. Aangegeven is dat het niet altijd eenvoudig is om te bepalen wanneer een activiteit sport en wanneer bewegen is. Duidelijk is dat tegenwoordig het sportbeleid uit beide componenten bestaat. Vervolgens zijn we ook nader ingegaan op het begrip beleid. Door het combineren van deze drie begrippen zijn wij tot onderstaande definitie van het sportbeleid gekomen:

Sportbeleid is het geheel van doelgerichte keuzes, middelen en interventies dat door overheden, organisaties en andere belanghebbenden wordt ingezet om sportdeelname te bevorderen en via sport en bewegen maatschappelijke doelen zoals gezondheid, sociale cohesie en participatie te bereiken.

Samenvatting

In dit artikel hebben we het begrip sportbeleid onderzocht door de woorden sport, bewegen en beleid nader te verkennen. We hebben stilgestaan bij de verschillende manieren waarop sport en bewegen worden gedefinieerd en hoe deze begrippen samenkomen in het beleid. Ook is er aandacht besteed aan de brede benadering van sport, inclusief de indeling in sportfamilies en het onderscheid tussen sport en bewegen. Tot slot hebben we de kern van beleid besproken, waarbij het gaat om het maken van keuzes, het inzetten van middelen en het behalen van maatschappelijke doelen.

Dit artikel biedt een waardevolle basis voor beleidsmakers en sportprofessionals die het effect van sport en bewegen in het bredere maatschappelijke beleid willen begrijpen en optimaliseren

Lees ook de artikelen:

• Waaruit bestaat sportbeleid?
• Speelveld sportbeleid
• Lees ook het artikel ‘Wat is sport?’ op de website van Allesoversport.nl.

Bronnen

• Tamboer, J. & Steenbergen, J. (2000). Budel: Damon.
• Steenbergen, J. (2004). Grenzen aan de sport. Een theoretische analyse van het sportbegrip. Meersen: Elsevier.
• Hoogerwerf, A. & Herweijer, M. (2008). Alphen aan den Rijn: Kluwer.
• De Leeuw, J, Aussems, J, Bezooijen, B & Wijermars, J (2022), Het sportbeleid voor het HBO.
• Cobussen, S, Puyt, E & van de Ven, A (2015), Sportbeleid in Nederland.
• Het speelveld van de de sport – NLsportraad
• Wat is sport? – Allesoversport.nl
• De betekenis van sportbeleid, meer reflectie op zijn plaats
• Monitor Lokaal Sportbeleid 2016
• Monitor Lokaal Sportbeleid 2020