In deze sectie Advies tarievenbeleid sportaccommodaties: Stappen en tarievensystemen
De tarieven voor gemeentelijke sportaccommodaties spelen een cruciale rol in het sportbeleid. Ze vormen niet alleen een belangrijke bron van inkomsten voor de gemeente, maar dragen ook bij aan het terugverdienen van investeringen in de accommodaties.
Tegelijkertijd hebben deze tarieven een directe impact op de betaalbaarheid van sport voor inwoners. Als de huurlasten voor sportaanbieders stijgen, werkt dat vaak door in hogere contributies en toegangsprijzen voor sporters.
Door gestegen kosten staat de exploitatie van sportaccommodaties onder druk. Sportverenigingen hebben echter ook steeds meer moeite om financieel gezond te blijven. Dit creëert een spanningsveld: hogere tarieven helpen de gemeente om investeringen te bekostigen, maar maken sport mogelijk minder toegankelijk voor inwoners.
Een gebalanceerd tarievenbeleid vraagt om een zorgvuldige aanpak en specifieke expertise. Het kan daarom zinvol zijn om externe deskundigheid in te schakelen, bijvoorbeeld van adviseurs van de VSG, het Kenniscentrum Sport en Bewegen of gespecialiseerde adviesbureaus. Deze experts kunnen helpen bij het maken van objectieve analyses, het onderbouwen van keuzes en het creëren van draagvlak binnen de gemeente.
Extra ondersteuning of expertise nodig?
In ons expertoverzicht vind je professionals die je helpen bij sport- en beweegbeleid en sportaccommodaties.
Of spar met experts van het Kenniscentrum Sport en Bewegen, een VSG adviseur of collega-beleidsadviseurs via de VSG community
Op deze pagina vind je
- Definitie en redenen vernieuwen tarievenbeleid
- Redenen om te veranderen van exploitatievorm en definities
- Overzicht verschillende tarievensystemen en invloed Wet Mark en Overheid
- Stappen en tools om tot nieuw tarievensysteem te komen
Definitie van tarief voor gemeentelijke sportaccommodaties
Hieronder volgt een definitie van het begrip ‘tarief’ in de context van financiering gemeentelijke sportaccommodaties en betaalbaarheid van sport voor inwoners.
“Het door een gemeente vastgestelde bedrag dat sportaanbieders betalen voor het gebruik van gemeentelijke sportaccommodaties, zoals sporthallen, zwembaden, gymzalen en buitensportvelden. Dit tarief wordt vaak berekend op basis van het soort accommodatie, de gebruiksduur en eventuele specifieke voorwaarden, en dient als bijdrage aan de kosten voor exploitatie, onderhoud en investeringen in de accommodatie”.
Handige linkjes en gebruikte bronnen
- Huurtarievenmonitor gemeentelijke sportaccommodaties 2022: Huurtarievenmonitor 2022
- Huurtarievenmonitor binnensportaccommodaties 2023: Huurtarievenmonitor binnensport 2023
- Jaarrapport duurzame sportinfrastructuur 2022: Jaarrapport duurzame sportinfrastructuur
- Sportaccommodaties in Nederland 2023: Sportaccommodaties in Nederland
- Ruimte voor sport en bewegen Mulier 2024: Jaarrapport ruimte voor sport en bewegen
- Exploitatie van sportaccommodaties 2019: Exploitatie van sportaccommodaties
- Zo financier je sport- en beweegbeleid: Financieringswijzer sport en bewegen
Redenen voor een nieuw tarievenbeleid
Het opstellen van een nieuw tarievenbeleid voor sportaccommodaties is vaak noodzakelijk om in te spelen op veranderende omstandigheden en ambities van de gemeente. Hieronder worden enkele belangrijke redenen toegelicht waarom het herzien van het tarievenbeleid gewenst of zelfs noodzakelijk kan zijn.
1. Meer inzicht en transparantie
In sommige gemeenten bestaan er grote verschillen in tarieven tussen vergelijkbare accommodaties. Een vernieuwd tarievenbeleid of het harmoniseren hiervan biedt de kans om helderheid te creëren over de manier waarop tarieven worden bepaald. Het geeft zowel de gemeente als sportaanbieders inzicht in de financiële afwegingen en de beleidskeuzes die ten grondslag liggen aan de tarieven. Dit helpt bij het bepalen van een duidelijke richting voor het beleid in de toekomst.
2. Bezuiniging en kostenbesparingen
Door stijgende kosten, bijvoorbeeld door energieprijzen en onderhoud, staan gemeentelijke begrotingen onder druk. Een nieuw beleid kan gericht zijn op efficiënter gebruik van middelen en het realiseren van kostenbesparingen zonder de toegankelijkheid van sport te verliezen.
3. Toekomstbestendige exploitatie
Een herzien beleid helpt de gemeente om de exploitatie van sportaccommodaties ook op de lange termijn haalbaar en betaalbaar te houden. Door rekening te houden met trends en financiële druk kan een evenwicht worden gevonden tussen maatschappelijke doelen en financieel realisme.
4. Stimuleren van sportdeelname
Het beleid kan worden gebruikt als instrument om sportdeelname in de gemeente te bevorderen. Bijvoorbeeld door bepaalde doelgroepen, zoals jongeren, ouderen, of inwoners met een laag inkomen, te ondersteunen met lagere tarieven. Ook kan het beleid sporten in specifieke wijken of minder populaire sportactiviteiten stimuleren.
5. Voldoen aan wet- en regelgeving
Het huidige tarievenbeleid moet voldoen aan wettelijke kaders, zoals de Wet Markt en Overheid. Deze wet verplicht gemeenten om marktconform te handelen bij het aanbieden van diensten aan derden. Het herzien van het beleid voorkomt juridische risico’s en zorgt ervoor dat de gemeente aan alle eisen voldoet.
Een vernieuwd tarievenbeleid bied dus niet alleen oplossingen voor financiële en juridische uitdagingen, maar het kan ook bijdragen aan een toekomst waarin sporten voor iedereen toegankelijk blijft.
Verschillende tarievensystemen
Uit de Huurtarievenmonitor 2023 van het Mulier Instituut blijkt dat de meeste gemeenten een historisch gegroeid tarievenstelsel hanteren. Daarnaast baseren veel gemeenten hun tarieven op de kostprijs, terwijl een klein aantal kiest voor alternatieve systemen. Hieronder worden de verschillende tarievensystemen toegelicht:
1. Historisch gegroeide tarieven
Bij dit systeem zijn de tarieven in het verleden vastgesteld en worden ze jaarlijks geïndexeerd. Over het algemeen liggen de tarieven hierbij ver onder de kostprijs.
2. Regionale afstemming
Tarieven worden afgestemd met omliggende gemeenten om concurrentie tussen sportaccommodaties in de regio te beperken.
3. Gelijkberechtiging van gebruikers
In dit systeem betalen alle typen gebruikers – zoals verenigingen, maatschappelijke organisaties, particulieren en commerciële partijen – hetzelfde tarief voor het gebruik van een sportaccommodatie.
4. Waardering van de accommodatie
De tarieven worden bepaald op basis van specifieke eigenschappen van de accommodatie, zoals grootte en functionaliteiten. Dit kan ook gebaseerd zijn op een externe beoordeling, zoals een keuringssysteem, of op waarderingen door gebruikers.
5. Marktconforme tarieven
Bij dit systeem worden tarieven aangepast aan het type gebruiker. Voor commerciële gebruikers of evenementenorganisaties die niet bijdragen aan het algemeen belang, worden marktconforme tarieven gehanteerd.
6. Flexibel tarievenbeleid
Dit systeem biedt flexibiliteit door tarieven aan te passen op basis van tijdstippen en dagen van gebruik. Het doel is een breder en intensiever gebruik van de sportvoorzieningen te stimuleren
7. Tarieven op basis van integrale kostprijsberekening
Een tarievensysteem op basis van integrale kostprijs is verplicht volgens de Wet Markt en Overheid. Het biedt de mogelijkheid om op transparante wijze de relatie tussen de accommodatiekosten en het gehanteerde tarief in beeld te brengen.
Invloed Wet Markt en Overheid op tarievenbeleid
Als gevolg van de Wet Markt en Overheid moeten gemeenten de integrale kosten van economische activiteiten in rekening brengen voor alle producten en diensten die zij aan derden aanbieden. De exploitatie van sportaccommodaties door gemeenten valt hieronder. Dit betekent dat gemeenten in principe het tariefsysteem van integrale kostendoorberekening moeten hanteren.
Er is echter een uitzondering op de Wet Markt en Overheid, namelijk het Algemeenbelangbesluit. Dit besluit maakt het mogelijk voor gemeenten om af te wijken van de standaardregelgeving, mits de economische activiteit wordt uitgevoerd in het algemeen belang. Om hiervan gebruik te maken, moet de gemeenteraad een besluit nemen.
Echter werk de Rijksoverheid momenteel aan een wijziging van de wet, waarbij de regels rondom het nemen van een algemeenbelangbesluit worden aangescherpt. De geplande wetswijziging is echter uitgesteld tot 1 juli 2025. Er zijn al voorbeelden van algemeenbelangbesluiten die zijn aangevochten, waarbij de rechter oordeelde dat de besluiten onvoldoende gemotiveerd waren en daarom ongegrond. Deze uitspraken betrekken nog geen sportaccommodaties, maar het is voor de toekomst niet ondenkbaar dat dergelijke zaken zich kunnen voordoen.
Stappenplan om te komen tot nieuw tarievenbeleid
Het Kenniscentrum Sport en Bewegen heeft de Financieringswijzer Sport & Bewegen ontwikkeld, waarin een uitgebreid stappenplan is opgenomen om gemeenten te ondersteunen bij het opstellen van nieuw tarievenbeleid. De belangrijkste stappen uit dit plan worden hieronder opgesomd.
Stap 1: Stel doelstellingen en uitgangspunten op
Bepaal de doelstellingen voor het nieuwe beleid. Wat wil je bereiken met het nieuwe tarievenbeleid? Wat zijn de beoogde effecten?
Stap 2: Uitgangspunten accommodaties
Voor welke accommodaties wil je nieuw tarievenbeleid opstellen? Wil je verschil maken tussen binnen-, buiten- en zwemsport? Kan je een onderdeel van een sporthal huren of alleen de hele zaal? Valt de tennissport onder het tarievenbeleid? Et. Cetera.
Stap 3: Benchmark
Vergelijk de tarieven met gemeenten die op een aantal kenmerken overeenkomen, zoals inwonersaantal, budget, stedelijkheid en opleidingsniveau van inwoners. Bij benchmarken van tarieven is het belangrijk om te zien welke kosten in het tarief zijn meegenomen (zoals gebruik kleedkamers, water, energie en dergelijke) en de doelstellingen die de gemeenten met het beleid beogen. Een benchmark kan helpen bij het maken van keuzes en de besluitvorming.
Stap 4: Maak een integrale kostprijsberekening
De discussie over het wijzigen van een tarievenstelsel kan makkelijker verlopen als de kostprijs van elke accommodatietype is berekend. Ook is het hierdoor mogelijk om te voldoen aan de Wet Markt en Overheid. Zie de Handreiking Wet Markt en Overheid voor richtlijnen opstellen integrale kostprijs.
Stap 5: Bepaal het dekkingspercentage
Als gemeente kan je ervoor kiezen om een deel van de daadwerkelijke kostprijs door te rekenen aan de gebruikers en/of door middel van subsidie tegemoet te komen in de huur. Er is dan sprake van een kostprijs gerelateerde huur.
Stap 6: Maak een keuze en doorrekeningen
Op basis van de doelstellingen en uitgangspunten kies je 1 of 2 varianten. Beoordeel de varianten en de oude situatie op verschillende aspecten. Maak ook financiële doorrekeningen
Stap 7: Toetsing nieuw tarievensysteem
Toets de varianten bij de gebruikers en andere stakeholders zoals een Sportraad of Sportservicebureau. Toets ook of de resultaten bijdragen aan de doelstellingen uit het sport- en beweegbeleid. In theorie kan een tarievenstelsel er prima uitzien, maar in de praktijk kunnen onbedoelde (neven)effecten optreden.
Stap 7: Stel een overgangsregeling op
Indien nodig, stel een overgangsregeling op. Dit is vaak nodig om te voldoen aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. De impact van de wijziging bepaalt de noodzaak en vorm van de overgangsregeling.
Stap 8: Stel de nieuwe financiering vast
Afhankelijk van het mandaat moet het college of de gemeenteraad het nieuwe tarievenbeleid goedkeuren. Idealiter is de gemeenteraad al goed meegenomen in het proces, bijvoorbeeld door het delen van de startnotitie of een informatienota.
Voor een gedetailleerde uitleg van deze stappen verwijzen we naar de tool Financieringswijzer Sport & Bewegen.
Inzicht tarievenbeleid
Gemeenten hebben doorgaans een financiële relatie met sportorganisaties in de vorm van verhuur van sportaccommodaties tegen een bepaald tarief en/of subsidies voor het gebruik van de accommodatie. Soms zijn deze twee met elkaar verbonden, maar vaak bestaan er meerdere geldstromen van betalingen en subsidies. Het doel en de oorsprong van deze financiële stromen zijn niet altijd even duidelijk.
Het verkrijgen van inzicht in het tarieven- en exploitatiebeleid van jouw gemeente en het scherp krijgen van subsidies en tarieven helpt om sportbeleid effectief vorm te geven. Zo kan bijvoorbeeld het berekenen van een maatschappelijk tarief bijdragen aan het doel om sport zo toegankelijk mogelijk te maken. Evenzo kan het bieden van korting op huurtarieven bijdragen aan de doelstelling om maatschappelijke activiteiten van sportverenigingen te bevorderen.
Vragen tarievenbeleid
Om een beter inzicht te krijgen in het tarieven- en exploitatiebeleid, kun je de volgende vragen beantwoorden:
- Welke tarieven worden gehanteerd en op welke basis zijn deze vastgesteld?
- Hoe verhouden deze tarieven zich tot elkaar?
- Hoe verhouden deze tarieven zich tot vergelijkbare gemeenten in de regio?
- In welke mate worden de kosten gedekt door de inkomsten uit verhuur?
- Is het beleid in lijn met het geformuleerde sport- en accommodatiebeleid?
Heb je hulp nodig? Verschillende bureaus kunnen gemeenten ondersteunen bij het vergelijken van tarieven en exploitatie, kostprijsberekeningen en bezuinigingsopgaven door bijvoorbeeld het maken van exploitatie- en bezuinigingsscans van sportaccommodaties.
Samenvatting: Tarievenbeleid gemeentelijke sportaccommodaties
Tarieven voor gemeentelijke sportaccommodaties zijn essentieel voor zowel de gemeentelijke inkomsten als de toegankelijkheid van sport voor inwoners. Dit artikel bespreekt waarom het herzien van tarieven nodig kan zijn, zoals om transparantie te verhogen, sportdeelname te stimuleren en te voldoen aan wet- en regelgeving. Verschillende tarievensystemen worden besproken, waaronder historisch gegroeide tarieven, marktconforme tarieven en kostprijsdekkende tarieven. Ook wordt de invloed van de Wet Markt en Overheid toegelicht. Gemeenten krijgen praktische handvatten voor het opstellen van een nieuw tarievenbeleid, met tools en bronnen voor implementatie.