Ontwikkeling sportaccommodatiebeleid

Sportaccommodatiebeleid ontwikkelen: Duurzaam, efficiënt en toekomstgericht

Een goed sportaccommodatiebeleid vormt de basis voor effectief sportbeleid. Als beleidsadviseur krijg je regelmatig te maken met vraagstukken rond sportaccommodaties. Denk aan uitdagingen zoals verouderde sportvoorzieningen, groei of krimp van de bevolking in relatie tot het aantal accommodaties, verduurzaming van het sportvastgoed, het creëren van duidelijke afspraken over tarieven en verantwoordelijkheden, of het bevorderen van gelijkheid tussen sportaanbieders.

Met een sterk sportaccommodatiebeleid kun je deze vraagstukken aanpakken. Het biedt duidelijkheid en richting, met als uiteindelijk doel om te zorgen voor voldoende en toekomstbestendige sportmogelijkheden voor alle inwoners. Dit beleid moet flexibel genoeg zijn om mee te bewegen in een dynamische samenleving.

Omdat sportaccommodatiebeleid specialistisch werk is, kan het slim zijn om beschikbare tools en handreikingen te gebruiken en/of externe expertise in te schakelen. Denk aan experts van de VSG, Kenniscentrum Sport en Bewegen, of adviesbureaus. Externe deskundigen kunnen frisse ideeën aandragen, complexe processen versnellen en je helpen om sneller en effectiever beleid te ontwikkelen.

Op deze pagina vind je

• Aanleidingen en onderwerpen om beleid te vernieuwen.
• Landelijke kaders
• De drie grootste uitdagingen binnen het sportaccommodatiebeleid.
• De stappen die je doorloopt bij het ontwikkelen van sportaccommodatiebeleid.
• Links naar handige tools, handreikingen en landelijke trends.
• Bronnen met lokale data over sport en bewegen.

Met deze informatie kun je een beleid opstellen dat zowel actueel als goed onderbouwd is, aansluitend bij lokale behoeften en landelijke ambities.

Handige tools en websites ontwikkeling sportaccommodatiebeleid

Als beleidsadviseur kun je gebruikmaken van diverse tools, handreikingen en voorbeelden die speciaal ontwikkeld zijn om je te ondersteunen. Ook is het waardevol om data te gebruiken en sportnota’s van andere gemeenten te bekijken om inspiratie op te doen.

Belangrijkste stappen ontwikkeling sportaccommodatiebeleid

1. Schets de aanleiding. Waarom is nieuw beleid nodig in jouw gemeente?
2. Verdiep je in landelijke kaders en trends. Zorg dat je op de hoogte bent van relevante cijfers en ontwikkelingen.
3. Verzamel en analyseer lokale data. Hoe staat het met de sportaccommodaties in jouw gemeente?
4. Bepaal de scope. Kies welke onderwerpen je in het beleid wilt opnemen.
5. Maak een plan van aanpak. Stel een concreet stappenplan op om tot beleid te komen.

Relevante linkjes voor sportaccommodatiebeleid:

Hieronder zijn linkjes opgenomen naar relevantie websites en onderzoeken. Deze achtergrondinformatie stelt jou in staat om effectiever jouw beleid vorm te geven.

• Sportakkoord II Sport Versterkt (2023 – 2026): Sportakkoord II: Sport versterkt
• Brede SPUK-regeling (specifieke uitkering): Brede SPUK-regeling (specifieke uitkering)
• Jaarrapport duurzame sportinfrastructuur 2022: Jaarrapport duurzame sportinfrastructuur
• Overzicht en uitdagingen toekomst landelijk sportbeleid: Monitor Sportbeleid 2023
• Sportaccommodaties in Nederland 2023: Sportaccommodaties in Nederland
• Sporten en bewegen in de openbare ruimte 2023: Sporten en bewegen openbare ruimte
• Jaarrapport Mulier Instituut Sportaccommodaties: Sportaccommodaties in Nederland 2024
• Jaarrapport Mulier Instituut Sportaccommodaties: Sportaccommodaties in Nederland 2025
• Adviezen Nederlandse Sportraad aan VWS: Adviezen Nederlandse Sportraad
• Kamerbrief beleidsplan: Toekomstbestendige sportinfrastructuur en ruimte voor sport en bewegen

Data, indicatoren en tools

Daarnaast geeft landelijke en lokale data jou input voor het maken van keuzes binnen het sportaccommodatiebeleid. Ook kan je met behulp van indicatoren een evaluatie- en monitoringsplan opzetten. Hieronder zijn linkjes opgenomen naar de belangrijkste bronnen voor sportaccommodatiebeleid.

• Kernindicator sportaccommodaties: Dichtheid sportaccommodaties per 10.000 inwoners
• Kernindicator tevredenheid: Tevredenheid sport- en beweegaanbod
• Kernindicator beweegvriendelijke omgeving: Beweegvriendelijke omgeving
• Werken met kernindicatoren sport- en beweegbeleid doe je zo: Werken met kernindicatoren
• Routekaart verduurzamen in de sportsector 2020: Routekaart verduurzamen gemeenten
• Zo financier je sport- en beweegbeleid: Financieringswijzer sport en bewegen
• Voorbeelden sport- en beweegnota’s andere gemeenten: Kennisbank sportnota’s

Aanleidingen ontwikkeling sportaccommodatiebeleid

Niet alle gemeenten hebben beleid op het gebied van sportaccommodaties. Vaak is er een aanleiding nodig die zorgt voor het opstellen of herijken van het beleid op het gebied van sportaccommodaties en sport- en beweegmogelijkheden in de openbare ruimte. Hieronder een aantal aanleidingen voor het opstellen van nieuw beleid:

• Demografische veranderingen. Groei of krimp vraagt om een passend aanbod van sportvoorzieningen.
• Verouderde accommodaties. Veel sportvoorzieningen zijn niet duurzaam of voldoen niet meer aan de eisen.
• Onduidelijkheid over eigendom en beheer. Wie is verantwoordelijk voor onderhoud en exploitatie?
• Ongelijkheid tussen verenigingen. Bijvoorbeeld in onderhoudsafspraken of tarieven.
• Bezuinigingen. Kan bijvoorbeeld verzelfstandiging helpen om kosten te besparen?
• Nieuwe wetgeving. Zoals de Omgevingswet of verplichtingen rond bewegingsonderwijs.
• Bezettingsgraad. Hoe zorg je voor multifunctioneel gebruik en verminder je leegstand?
• Kwaliteitseisen. Hogere verwachtingen rond inrichting, duurzaamheid en multifunctionaliteit.

Maar hoe kom je tot nieuw sportaccommodatiebeleid?

Landelijke trends, ontwikkelingen en kaders

Het bouwen, beheren en exploiteren van sportaccommodaties is in Nederland vanouds een gezamenlijke verantwoordelijkheid van particuliere initiatieven, gemeenten en scholen. De zorg voor sportaccommodaties valt binnen de gemeentelijke autonomie, zonder wettelijke verplichting. Met de decentralisatie van het onderwijshuisvestingsbeleid is de zorg voor accommodatie van bewegingsonderwijs wel een gemeentelijke taak geworden.

Drie belangrijke beleidsontwikkelingen in het sportaccommodatiebeleid:

1. Duurzame Sportinfrastructuur
In het Nationaal Sportakkoord (2018) is duurzaamheid opgenomen als een belangrijke pijler. Deze focus op duurzame sportinfrastructuur is voortgezet in het Sportakkoord II, onder de pijlers Ruimte voor sport en bewegen en De maatschappelijke waarde van topsport.

2. BTW-vrijstelling voor sportmogelijkheden
De vrijstelling van de btw-heffing op sportaanbiedingen heeft gevolgen voor de financiering van sportaccommodaties. Om de gevolgen van het wegvallen van de mogelijkheid om btw terug te vorderen te compenseren, zijn twee subsidieregelingen ingevoerd: de SPUK en de BOSA. De uitvoering ligt bij het ministerie van VWS, terwijl de beleidsverantwoordelijkheid bij de directie Sport van dat ministerie ligt.

3. Verplichting voor gymlessen en gemeentelijke sportvoorzieningen
Het basisonderwijs is verplicht om minimaal twee gymlessen per week aan te bieden, en gemeenten moeten zorgen voor voldoende accommodatie voor dit onderwijs. Aangezien sportorganisaties buiten schooltijd gebruik kunnen maken van deze accommodaties, heeft dit invloed op het sportaccommodatiebeleid.

Grootste uitdagingen sportaccommodatiebeleid in Nederland

In het Rapport Sportaccommodaties in Nederland 2023 van het Mulier Instituut worden drie belangrijke clusters van uitdagingen voor het sportaccommodatiebeleid genoemd:

1. Het (bij)bouwen van nieuwe accommodaties in (Rand)stedelijke gebieden
In (Rand)stedelijke gebieden is het een grote uitdaging om het aanbod van sportaccommodaties mee te laten groeien met de toenemende vraag, die wordt veroorzaakt door bevolkingsgroei. In deze gebieden is de ruimte schaars, de concurrentie om beschikbare grond is groot, en de bouw- en onderhoudskosten zijn hoger dan in landelijke gebieden. Terwijl bestaande voorzieningen al overvol zitten, worden er wel huizen bijgebouwd, maar vaak geen of onvoldoende nieuwe sportaccommodaties. Het gevolg zijn langere wachtlijsten, uitwijken naar alternatieven (zoals sporten in de openbare ruimte, waar de drukte ook toeneemt) en minder sportbeoefening dan gewenst.

2. Het in stand houden van het bestaande aanbod in landelijke gebieden
In landelijke gebieden zien we een tegengesteld probleem. Het gebruik van bestaande accommodaties neemt af door vergrijzing, de verhuizing van jongeren naar de steden en bevolkingskrimp. Wanneer renovatie of nieuwbouw noodzakelijk wordt, rijst de vraag of voorzieningen beter opgeheven of samengevoegd kunnen worden. Dit kan een prima oplossing zijn, zolang er alternatieve voorzieningen binnen een redelijke afstand beschikbaar blijven. Het gevaar is echter dat door de afname van het aantal verenigingen het moeilijker wordt om een competitieve, interessante sportomgeving te behouden. Dit kan leiden tot een negatieve spiraal, waarbij mensen afhaken vanwege lange reistijden, te hoge kosten of een minder interessante competitie.

3.Het verduurzamen, toegankelijker maken, betaalbaar houden en intensiever gebruiken van sportaccommodaties
De ambitie om sportaccommodaties te verduurzamen en toegankelijker te maken, wordt steeds belangrijker. Deze ambities komen echter niet alleen vanuit de sport zelf, maar ook uit andere beleidsdomeinen. De kosten voor verduurzaming en toegankelijkheid kunnen het sportaanbod duurder maken. Bovendien wordt de inzet van vrijwilligers en ambtenaren vaak meer gevraagd voor randvoorwaarden zoals onderhoud en verduurzaming, dan voor de sport zelf. Het betaalbaar houden van het sportaanbod vormt een andere uitdaging, omdat de oplopende kosten moeilijk te dekken zijn.

Voor alle drie de uitdagingen lijkt het zinvol om te kijken naar de mogelijkheden van clustering en multifunctioneel gebruik van accommodaties. Staatssecretaris Tielen (Jeugd, Preventie en Sport) beschrijft in het beleidsplan ‘Toekomstbestendige sportinfrastructuur en ruimte voor sport en bewegen’ een gezamenlijke aanpak om de sport- en beweegsector toekomstbestendig te maken.

Belangrijke onderwerpen sportaccommodatiebeleid

1. Verduurzamen van het sportvastgoed
De transitie naar een duurzame sportsector is van cruciaal belang. De komende jaren zullen de eisen vanuit de samenleving rondom duurzaamheid steeds strenger worden. Ook onderwerpen zoals circulariteit, biodiversiteit en klimaatadaptiviteit krijgen meer aandacht. Dit vormt een grote uitdaging voor de sector, vooral gezien de stijgende energiekosten en de steeds complexer wordende verduurzamingsvraagstukken. De Routekaart Verduurzaming Sport biedt een helder pad om deze uitdaging aan te gaan.

2. Efficiënter beheer en exploitatie van sportaccommodaties
Net als andere sectoren kampt de sport met stijgende kosten en hoge inflatie. Het is daarom van groot belang om sportaccommodaties zowel kosteneffectief te bouwen als efficiënt te exploiteren, terwijl ze tegelijkertijd zoveel mogelijk maatschappelijke waarde genereren. Nieuwe exploitatiemodellen kunnen helpen om sportaccommodaties optimaal te benutten en tegelijkertijd nieuwe vormen van gebruik te realiseren, bijvoorbeeld door samenwerking met ondernemers, onderwijsinstellingen en andere maatschappelijke of commerciële partijen. Multifunctionele accommodaties worden dan ook steeds belangrijker.

 3. Huisvestingsplan voor sportaccommodaties
Beweegvoorzieningen zijn essentieel om mensen te laten sporten en bewegen. De behoeften aan ruimte voor sport en bewegen verschillen per locatie en veranderen in de tijd, wat invloed heeft op de spreiding en bereikbaarheid van de voorzieningen. Het is cruciaal om voldoende beweegvoorzieningen binnen de gemeente te behouden. Inzicht in de huidige en toekomstige behoefte aan sport- en beweegruimte is daarom noodzakelijk.

 4. Versterken van een beweegvriendelijke omgeving
Steeds meer mensen sporten en bewegen in de openbare ruimte, zoals wandelen, hardlopen, wielrennen en bootcamp. Om meer mensen te stimuleren deze activiteiten te doen en buitenspelen te bevorderen, moeten sportparken beter benut worden voor recreatief gebruik. Daarnaast moet de openbare ruimte uitnodigend, inspirerend en beweegvriendelijk worden ingericht. Ruimtelijke ordening speelt hierin een sleutelrol, maar vaak wordt de waarde van ruimte voor sport en bewegen niet volledig meegenomen in gebiedsontwikkeling.

5. Harmoniseren van tarieven, eigendom, beheer en onderhoud
Harmoniseren van tarieven kan nodig zijn, bijvoorbeeld om bezuinigingen door te voeren of als gevolg van landelijke richtlijnen zoals de Wet Markt en Overheid. Harmonisatie van eigendom, beheer en onderhoud kan bijvoorbeeld ingegeven zijn door het willen creëren van een gelijk speelveld tussen sportverenigingen.

Samenvatting: Sportaccommodatiebeleid in Nederland: Duurzaam, Efficiënt en Toegankelijk

Het sportaccommodatiebeleid in Nederland staat voor een aantal belangrijke uitdagingen en ontwikkelingen. Verduurzaming van sportvastgoed, efficiënter beheer en exploitatie van sportaccommodaties, en het versterken van een beweegvriendelijke omgeving zijn essentieel om te voldoen aan de groeiende vraag naar sport- en beweegvoorzieningen. Dit beleid wordt steeds complexer door factoren zoals vergrijzing, bevolkingsgroei en stijgende kosten. Belangrijke landelijke trends, zoals de focus op duurzame sportinfrastructuur en de verplichting voor gemeenten om te voorzien in voldoende sportaccommodaties voor het onderwijs, spelen hierin een grote rol. Clustering van accommodaties en multifunctioneel gebruik bieden mogelijke oplossingen om de uitdagingen het hoofd te bieden.