Wat komt er kijken bij bouw, aanleg en renovatie van sportaccommodaties

Het bouwen, aanleggen of renoveren van een sportaccommodatie is een complex proces, waarbij technische, financiële en beleidsmatige aspecten samenkomen. Dit vraagt om een zorgvuldige planning en nauwe samenwerking tussen verschillende partijen, zoals gemeenten, sportverenigingen, aannemers en adviesbureaus. Het proces is essentieel voor het creëren van een sportinfrastructuur die niet alleen voldoet aan de behoeften van de gebruikers, maar ook toekomstbestendig en duurzaam is.

Om te zorgen dat een sportaccommodatie van hoge kwaliteit is, moet rekening worden gehouden met diverse richtlijnen en normen, zoals die voor duurzaamheid, toegankelijkheid, veiligheidsmaatregelen en het kwaliteitszorgsysteem. Het proces begint met het opstellen van een Programma van Eisen (PvE), waarin de belangrijkste wensen en eisen van het project worden vastgelegd. Dit vormt de basis voor het verdere proces, zoals de ontwerpfase en uiteindelijk bouwfase.

Op deze pagina vind je:

• Richtlijnen duurzaamheid, toegankelijkheid en kwaliteitszorgsysteem
• De stappen binnen de aanleg en bouw van sportaccommodaties
• Vaak voorkomende activiteiten bij aanleg, bouw en renovatie sportaccommodaties

Richtlijnen en handige linkjes

Wat komt er allemaal kijken bij de bouw, aanleg en renovatie van sportaccommodaties? Hieronder is per thema informatie opgenomen en/of verwijzingen naar handige websites, artikelen of achtergrondinformatie.

Kwaliteitszorgsysteem en zorgplicht sportaccommodaties

Het kwaliteitszorgsysteem voor sportaccommodaties is van cruciaal belang bij de bouw, aanleg en renovatie van sportfaciliteiten. Dit systeem waarborgt de naleving van de geldende normen en eisen, zoals die van NOC*NSF en de BENG-eisen (bijna-energieneutrale gebouwen), en zorgt ervoor dat sportaccommodaties voldoen aan de vereisten voor energieprestaties en duurzaamheid. Het kwaliteitszorgsysteem helpt bij het monitoren van de bouwkwaliteit, het beheersen van risico’s en het naleven van de omgevingsvergunningseisen die voortkomen uit de Omgevingswet.

In relatie tot de bouw, aanleg en renovatie van sportaccommodaties fungeert dit systeem als een hulpmiddel voor ontwerpers, aannemers en andere betrokken partijen. Het biedt richtlijnen die zorgen voor een goed afgerond project, van de initiële ontwerpfase tot de uiteindelijke oplevering, waarbij aandacht wordt besteed aan de duurzaamheid, veiligheid en functionaliteit van de sportaccommodatie.

• www.sportinfrastructuur.nl
• Wat is het kwaliteitszorgsysteem voor sportacommodaties? – Sport&Strategie
• NOC*NSF: “Zorgplicht bij sportaccommodaties, voldoet uw gemeente al?” – Sport&Strategie
• Meer ontwerpvrijheid bij bouw sportaccommodaties – Sport&Strategie

Richtlijnen toegankelijkheid

In 2016 ondertekende Nederland het VN-verdrag Handicap, maar veel sportaccommodaties zijn nog niet volledig toegankelijk voor mensen met een beperking. Het Bouwbesluit stelt wel eisen voor nieuwbouw, maar deze zijn beperkt en gelden niet voor renovaties of bestaande gebouwen. Daarnaast zijn de eisen vaak alleen gericht op rolstoeltoegankelijkheid.

De Richtlijnen Toegankelijkheid voor indoor en buitensportaccommodaties gaan verder dan het Bouwbesluit. Ze bieden praktische handvatten voor het ontwerpen en aanpassen van sportaccommodaties, zodat ze voor iedereen toegankelijk zijn, van mensen met een beperking tot ouders met kinderwagens en ouderen met scootmobielen.

• Richtlijnen indoor sportaccommodaties – BSNC
• Richtlijnen buitensportaccommodaties – BSNC
• Toegankelijkheid is meer dan een hellingbaan: de richtlijnen – Allesoversport.nl
• Notitie over toegankelijkheid van voetbalaccommodaties – KNVB
• Nederlandse sportaccommodaties nog lang niet voor iedereen toegankelijk – Mulier Instituut

Richtlijnen duurzaamheid

Het verduurzamen van de sportinfrastructuur is belangrijk voor het op lange termijn borgen van voldoende en betaalbare sportaccommodaties. Ook draagt het verduurzamen van sportaccommodaties bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen. Zo moeten in 2050 alle sportaccommodaties CO2-arm zijn. In het Sportakkoord II valt dit onder het thema het thema Ruimte voor sport en bewegen. De Routekaart Verduurzaming Sport schetst een duidelijke koers voor de realisatie van deze toekomstbestendige sportinfrastructuur. Het Ministerie van VWS, NOC*NSF, VSG, de provincies, POS, BSNC en Kenniscentrum Sport & Bewegen hebben deze routekaart ondertekend.

Lees verder in het artikel ‘Verduurzaming sportaccommodaties’ over landelijke kaders, handige linkjes en subsidiemogelijkheden rondom dit thema.

Bouwbesluit 2012

Het Bouwbesluit 2012 is de belangrijkste wetgeving in Nederland voor de bouw van gebouwen, inclusief sportaccommodaties. Het bevat de basiseisen op het gebied van veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid en milieu-impact van nieuwe en gerenoveerde gebouwen. Het Bouwbesluit stelt eisen op verschillende gebieden, zoals brandveiligheid, toegankelijkheid, ventilatie, en verlichting. Hoewel het voornamelijk gericht is op de fysieke veiligheid en bruikbaarheid van gebouwen, speelt het ook een belangrijke rol in de duurzaamheidsaspecten van de bouw, bijvoorbeeld via eisen voor energie-efficiëntie. Het Bouwbesluit biedt dus de minimale vereisten waaraan een sportaccommodatie moet voldoen om veilig en bruikbaar te zijn voor de gebruikers.

• Bouwbesluit 2012 – Rijksoverheid

Handige links en handreikingen

• Van idee naar werkelijkheid – KNVB
• Zo bouw je een binnensportaccommodatie – Allesoversport.nl
• De bouw van sportvoorzieningen in nieuwe Omgevingswet vereist een omgevingsvergunning – Allesoversport.nl

Welke stappen neem je bij het aanleggen, bouwen en renoveren van een sportaccommodatie?

Hieronder zijn de globale stappen beschreven die komen kijken bij de bouw, aanleg, renovatie of verduurzaming van sportvoorzieningen. Voor elke stap zijn er specialisten die kunnen ondersteunen bij dit proces. Ook zijn er bureaus gespecialiseerd in het uit handen nemen van het gehele realisatieproces.

1. Initiatieffase en ideevorming nieuwbouw of renovatie

In de initiatieffase worden de basisprincipes voor de realisatie van een sportaccommodatie vastgesteld. Dit omvat het bepalen van de opdrachtgever, locatieanalyse, vergunningen en de technische en financiële haalbaarheid, met verduurzaming als een integraal onderdeel van het proces. Daarnaast is de betrokkenheid van externe stakeholders, zoals sportverenigingen, bewoners en maatschappelijke organisaties, essentieel om draagvlak en samenwerking te waarborgen. De fase wordt afgesloten met een plan van aanpak en een globale planning voor de volgende stappen.

Lees hier verder voor meer details over cruciale aspecten zoals financiering, risicoanalyse en strategische keuzes.

2. Definitiefase

In de definitiefase van een nieuwbouw- of renovatieproject voor sportaccommodaties worden belangrijke randvoorwaarden en documenten vastgesteld die het fundament vormen voor het verdere proces. Van het opstellen van het Programma van Eisen (PvE) tot het vaststellen van financiering en juridische kaders, deze fase legt de basis voor een succesvolle ontwerpfase en uitvoering.

Lees hier verder voor een gedetailleerd overzicht van de belangrijkste stappen en activiteiten.

3. Ontwerpfase en bouwvoorbereiding

In de ontwerpfase en bouwvoorbereiding worden de basis voor de daadwerkelijke uitvoering van het project gelegd. Deze fasen omvatten het schetsontwerp, het voorlopige ontwerp en het definitieve ontwerp, waarbij de technische details en kostenramingen verder worden verfijnd. Tegelijkertijd worden de benodigde vergunningen aangevraagd en wordt het aanbestedingsdossier opgesteld. De zorgvuldige voorbereiding zorgt voor een soepele overgang naar de bouwfase.

Lees hier verder over de ontwerpfase en bouwvoorbereiding.

4. Uitvoering en oplevering

Gedurende deze fase worden de afgesproken plannen gerealiseerd, wordt de kwaliteit bewaakt en vindt de oplevering plaats. Van de bouw en kwaliteitscontrole tot de afhandeling van gebreken en de officiële ingebruikname. Na de oplevering begint de garantieperiode, waarin de aannemer verantwoordelijk blijft voor het verhelpen van eventuele gebreken. De sportaccommodatie wordt uiteindelijk overgedragen aan een exploitant voor dagelijks gebruik.

Lees hier verder over de uitvoering- en opleveringsfase

5. Beheer en exploitatie

Na de oplevering begint de beheer- en exploitatiefase, waarin de sportaccommodatie operationeel wordt en goed onderhouden moet blijven. Deze fase omvat het dagelijks beheer, het onderhouden van de faciliteiten en het zorgen voor een efficiënte exploitatie van de accommodatie. Het is belangrijk om hierbij ook duurzame en kostenefficiënte keuzes te maken, zodat de accommodatie langdurig functioneel blijft voor de gebruikers.

Lees hier verder over beheer en exploitatie van sportaccommodaties

Vaak voorkomende activiteiten bij aanleg, bouw en renovatie sportaccommodaties

Uitvoeren locatie- en haalbaarheidsonderzoek

De eerste stap bij het bouwen of renoveren van een sportaccommodatie is het uitvoeren van een grondig locatieonderzoek. Hierbij wordt gekeken naar de beschikbare ruimte, de integratie met ruimtelijke plannen en de vergunningseisen. Dit onderzoek is essentieel om te bepalen of renovatie of nieuwbouw de beste optie is. Daarnaast wordt in het haalbaarheidsonderzoek de technische en financiële haalbaarheid beoordeeld. Dit omvat het onderzoeken van de kosten en financieringsmogelijkheden, de keuze tussen renovatie of nieuwbouw, en de mogelijkheden voor duurzame en rendabele exploitatie van de accommodatie.

Opstellen Programma van Eisen

In de definitiefase van een sportaccommodatieproject vormt het Programma van Eisen (PvE) de basis voor het verdere proces. Het PvE legt de randvoorwaarden vast waaraan het sportcomplex moet voldoen, rekening houdend met wet- en regelgeving, functionele eisen, duurzaamheid en de wensen van de gebruikers. Dit document wordt opgesteld met input van de gemeente, sportverenigingen en deskundigen, zoals sport- en bouwtechnisch adviseurs. Het PvE dient als leidraad voor ontwerp, aanbesteding, en uitvoering van het project. Het is essentieel dat het PvE tijdig wordt goedgekeurd en als solide basis fungeert voor de realisatie van de accommodatie.

Opstellen investerings- en exploitatieraming

Het opstellen van een investerings- en exploitatieraming is een cruciale stap in het project voor een sportaccommodatie. In de investeringsraming worden de totale kosten voor de aanleg of renovatie van het gebouw begroot, inclusief bouwkosten, benodigde infrastructuur en eventuele extra’s zoals duurzame installaties. De exploitatieraming kijkt naar de verwachte kosten en inkomsten na oplevering, zoals onderhoud, energieverbruik en mogelijke verhuur van faciliteiten. Beide ramingen geven inzicht in de financiële haalbaarheid van het project en helpen bij het bepalen van de financieringsbehoefte en de lange-termijn exploitatie van de accommodatie.

Aanbesteding van aanleg, bouw of renovatie sportproject

De aanbesteding voor de aanleg, bouw of renovatie van een sportproject is het proces waarbij de gemeente of opdrachtgever geschikte aannemers selecteert voor de uitvoering van het project. Dit begint met het opstellen van een aanbestedingsdocument op basis van het Programma van Eisen (PvE), waarin specificaties en voorwaarden staan beschreven. Er zijn verschillende aanbestedingsprocedures, zoals openbare aanbesteding, (meervoudige) onderhandse aanbesteding en Europese aanbesteding (bij hogere bedragen). Elke procedure heeft zijn eigen voorwaarden en selectiecriteria, zoals prijs, kwaliteit en ervaring. Na de indiening van offertes wordt de meest geschikte partij geselecteerd, waarna het contract met duidelijke afspraken over uitvoering, kosten en tijdslijnen wordt ondertekend.

Ontwerpen (VO, DO, UO en bouwkostenadviezen)

In de ontwerpfase van een sportaccommodatie worden de eerste schetsen uitgewerkt tot gedetailleerde plannen. Dit begint met het voorlopig ontwerp (VO), gevolgd door het definitieve ontwerp (DO), waarin de technische en functionele specificaties verder worden uitgewerkt. Ook wordt er gewerkt aan het uitvoeringsontwerp (UO), waarin de laatste technische details en constructiebeslissingen worden vastgelegd. Gedurende dit proces is het belangrijk om bouwkostenadviezen op te stellen, zodat de kosten binnen het beschikbare budget blijven. Het is een belangrijke fase waarin alle ontwerpen zorgvuldig moeten worden afgestemd om het project succesvol door te kunnen voeren naar de volgende stappen.

Uitvoering (directievoering, toezicht en contractbeheersing)

De bouw, aanleg of renovatie van sportaccommodaties vereist een zorgvuldige uitvoering en voortdurende controle. Dit proces omvat de directievoering, waarbij de aannemer wordt aangestuurd en de voortgang van het project wordt bewaakt. Toezicht wordt gehouden om te zorgen dat de werkzaamheden volgens de afgesproken kwaliteit, tijd en budget worden uitgevoerd. Contractbeheersing speelt een belangrijke rol in het bewaken van de afspraken met de aannemers, het tijdig identificeren van risico’s en het bijsturen waar nodig. Tijdens dit proces wordt er intensief samengewerkt met betrokkenen om een kwalitatief hoogstaand en functioneel sportcomplex op te leveren dat voldoet aan de gestelde eisen en verwachtingen.

Advies en levering inrichting en inventaris

Bij de bouw en aanleg van sportaccommodaties is het van belang om te zorgen voor een geschikte inrichting en de levering van essentiële inventaris. Het advies over en de keuze van leveranciers voor sportoppervlakken, vloeren, toestellen, verlichting en overige attributen zijn belangrijk voor zowel de functionaliteit als de duurzaamheid van het complex. Dit advies richt zich niet alleen op het selecteren van producten die passen bij de specifieke sportbehoeften, maar ook op het zorgen voor betrouwbare leveranciers die kwaliteit en veiligheid garanderen. Het doel is een sportaccommodatie te realiseren die zowel gebruiksvriendelijk als van hoge kwaliteit is, zodat het voldoet aan de eisen van zowel de sporters als exploitant.

Beheer en exploitatie

Na de bouw, aanleg of renovatie van een sportaccommodatie begint de fase van exploitatie, beheer en onderhoud. Dit is de laatste stap om ervoor te zorgen dat het complex goed blijft functioneren na oplevering. Het beheer richt zich op het dagelijks gebruik en de operationele kant van de accommodatie, zoals de planning van sportactiviteiten, de beschikbaarheid van faciliteiten en de dienstverlening aan gebruikers. Het onderhoud wordt vastgelegd in een MeerJarenOnderhoudsplan (MJOP), waarin alle voorziene onderhoudswerkzaamheden voor de komende jaren staan, zodat het complex in optimale staat blijft. Het doel is om de accommodatie efficiënt te exploiteren, met aandacht voor zowel de gebruikservaring als de duurzaamheid van het gebouw op lange termijn.

Bronnen

• https://www.knvb.nl/downloads/bestand/1538/van-idee-naar-werkelijkheidnotitie-toegankelijkheid-voetbalaccommodaties
• Zo bouw je een binnensportaccommodatie – Allesoversport.nl
• De bouw van sportvoorzieningen in nieuwe Omgevingswet vereist een omgevingsvergunning – Allesoversport.nl
• Bouwbesluit 2012 – Rijksoverheid